19
 
เทคโนโลยีการผลิตข้าวนาชลประทานในเขตภาคเหนือตอนล่าง
พื้นที่ปลูกข้าวในภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทย ส่วนใหญ่อยู่ในเขตชลประทานที่สามารถทานาต่อเนื่องได้ตลอดทั้งปี แต่ปัญหาในการผลิตข้าวของเกษตรกรที่สำคัญอันดับแรกที่ส่งผลกระทบทาให้ผลผลิตข้าวลดลง มาจากสาเหตุที่สำคัญ 2 ประการ คือ การระบาดของศัตรูข้าว และสภาพอากาศที่แปรปรวน ได้แก่ สภาวะภัยแล้ง ฝนทิ้งช่วง น้าท่วม อากาศร้อนจัดและหนาวจัด ซึ่งส่งผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อการเจริญเติบโต ผลผลิต และคุณภาพข้าว
17
 
คู่มือระบบจัดการคุณภาพ : GAP ข้าว
เอกสารนี้จัดทำขึ้นเพื่อใช้เป็นคู่มือสำหรับการจัดการระบบการผลิตข้าวที่ดี เพื่อให้ได้ผลผลิตข้าวที่มีคุณภาพมาตรฐาน
และปลอดภัยต่อผู้บริโภค ทำให้สามารถเพิ่มศักยภาพการแข่งขันทางการค้าของข้าวไทยให้มากขึ้นได้ เพื่อประโยชน์
แก่เกษตรกร ผู้ผลิต ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการผลิต และผู้ที่สนใจทั่วไป 
18
 
คู่มือเรื่องพันธุ์ข้าวและลักษณะประจำพันธุ์ข้าว
เอกสารคู่มือเรื่องพันธุ์ข้าวและลักษณะประจำพันธุ์ข้าวเล่มนี้ จัดทำขึ้นสำหรับผู้ตรวจประเมินระบบการผลิตข้าว
ของกรมการข้าว ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการตรวจประเมิน และผู้ที่สนใจทั่วไปใช้ศึกษา 
15
 
เอกสารวิชาการข้าว 50 ปี ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก
ในปี พ.ศ. 2555 นี้ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก มีอายุการก่อตั้งครบรอบ 50 ปี นับตั้งแต่เริ่มก่อตั้งเป็นสถานีทดลองข้าวพิษณุโลกในปี พ.ศ. 2505 ศูนย์ฯจึงได้จัดงาน "วันสาธิตข้าวพันธุ์ดีต้านทานเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในโอกาสครบรอบ
50 ปี ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก" ในวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2555 ณ ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก อำเภอวังทอง
จังหวัดพิษณุโลก เพื่อเป็นการประชาสัมพันธ์แนะนำพันธุ์รับรองของศูนย์ฯตั้งแต่ก่อตั้งจนถึงปัจจุบัน 
 13
ศัตรูข้าวและแมลงศัตรูธรรมชาติภาคเหนือตอนล่าง
บทนำ "ข้าว" เป็นพืชอาหารที่สำคัญของประชากรในแถบเอเชีย ซึ่งบริโภคข้าวเป็นหลัก โดยเฉพาะประเทศไทย
ปัญหาสำคัญในการปลูกที่มักพบอยู่เสมอก็คือ ความเสียหายอันเกิดจาก การระบาดทำลายของโรค - แมลงและ
สัตว์ศัตรูข้าวต่างๆ 
 7 
คู่มือชาวนาการเพิ่มผลผลิตและลดต้นทุนการผลิตข้าว เล่ม 2
ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย เนื่องจากเป็นทั้งอาหารหลักและสินค้าส่งออกที่สำคัญ ปัจจุบันมีพื้นที่
เพาะปลูกข้าวในประเทศไทยประมาณ 70 ล้านไร่ สามารถผลิตข้าวได้ปีละ 20 ล้านตันและมีปริมาณส่งออกไปขาย
ในต่างประเทศได้ปีละ 8-10 ล้านตันโดยประมาณ สร้างรายได้ประมาณ 2 แสนล้านบาทต่อปี 
6 
คู่มือชาวนาการเพิ่มผลผลิตและลดต้นทุนการผลิตข้าว เล่ม 1
ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย เพราะเป็นทั้งอาหารหลักและสินค้าส่งออกที่สำคัญของประเทศไทย ปัจจุบันมีพื้นที่ปลูกข้าวประมาณ 70 ล้านไร่ สามารถผลิตข้าวได้ปีละ 20 ล้านตัน ส่งออกไปขายต่างประเทศปีละ
8-10 ล้านตัน ทำรายได้ปีละประมาณ 2 แสนล้านบาท แต่แนวโน้มการส่งออกของข้าวไทยกำลังลดลงอย่างน่าเป็นห่วง เนื่องจากราคาจำหน่ายข้างไทยในตลาดโลกสูงกว่าประเทศประเทศผู้ส่งออกที่สำคัญ 
9
 
บทบาทของเชื้อราทำลายแมลงในการควบคุมแมลงศัตรูพืช
ประชากรส่วนใหญ่ของประเทศยึดอาชีพเกษตรกรรม แต่ปัญหาสำคัญประการหนึ่งของอาชีพนี้ คือ การระบาดทำความเสียหายของศัตรูพืช โดยเฉพาะแมลงศัตรูพืช ซึ่งการป้องกันกำจัดที่นิยมกันมานานคือการใช้สารฆ่าแมลง ก่อให้เกิด
ผลเสียต่อสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อม เนื่องจากการตกค้างของสารพิษในระบบนิเวศน์และผลิตผลทางการเกษตร

 

 5
คู่มือการอารักขาพืช การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติ
เอกสารเล่มนี้จะเป้นประโยชน์ต่อผู้ตรวจประเมินระบบการผลิตข้าว GAP ของกรมการข้าว ผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้อง
และผู้สนใจทั่วไป 
  14
เอกสารวิชาการ เทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว
ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย ใช้บริโภคทั้งภายในประเทศและส่งออกจำหน่ายต่างประเทศ ทำรายได้ให้แก่ประเทศไทยเป็นอันดับสองรองจากยางพารา แต่ผลผลิตข้าวเฉลี่ยของไทยยังต่ำทั้งๆที่ปัจจุบันประเทศไทยมีพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีจำนวนมาก ที่ผลผลิตสูง ต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญ รวมทั้งมีคุณภาพดีเป็นที่ต้องการของตลาด 
 2 
การประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดิน
พื้นที่เพาะปลูกประมาณครึ่งหนึ่งของพื้นที่เพาะปลูกในประเทศไทย จะเป็นพื้นที่ปลูกข้าว ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจหรือ
พืชแหน่งชีวิตของคนไทยมาช้านาน ดินที่ใช้ปลูกข้าวจึงเป็นปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในเรื่องของความอุดมสมบูรณ์ของดิน ในขณะที่ต้นข้าวกำลังเจริญเติบโตในดินจะมีน้ำขังอยู่เกือบตลอดเวลา ดังนั้นสมบัติของดินและความ
เป็นประโยชน์ของธาตุอาหารในดินจึงแตกต่างจากดินที่ใช้ปลูกพืชอื่นเป็นอย่างมาก 
 1 
การจัดการธาตุอาหารหลักในนาข้าว
ข้าวเป็นพืชอาหารหลักที่นอกจากจะใช้บริโภคในประเทศแล้ว ยังเป็นสินค้าเกษตรส่งออกที่สำคัญของไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน แต่ปรากฎว่าการผลิตข้าวของเรา โดยรวมยังขาดประสิทธิภาพ โดยพิจารณาจากผลผลิตเฉลี่ยต่อพื้นที่
ของประเทศไทย ซึ่งยังต่ำกว่าประเทศอื่นๆ 
  12
โรคข้าวที่สำคัญและการป้องกัน
โรคข้าว คือ อาการผิดปกติของต้นข้าวทางสรีรวิทยาและรูปร่างในการเจริญเติบโต ซึ่งเปลี่ยนไปจากเดิม อาจเกิด
ขึ้นที่ราก ลำต้น กาบใบ ใบ รวง หรือเมล็ดข้าวก็ได้ ความผิดปกตินี้ ทำให้ผลผลิตลดลง และคุณภาพไม่ได้มาตรฐาน
11 
ผลการวิเคราะห์ดิน
ผลการวิเคราะห์คุณสมบัติทั้งทางเคมีและกายภาพของดิน เป็นข้อมูลเบื้องต้นที่ใช้ในการประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดิน รวมทั้งในบางกรณีอาจจะชี้ให้เห็นถึงปัญหาของดินในการผลิตพืชซึ่งจำนำไปสู่การแก่ปัญหาของดินก่อนที่จะทำการผลิตพืช นอกจากนี้ยังใช้เป็นข้อมูลในการประเมินศักยภาพในการให้ผลผลิตของพืชได้ 
 10 
ปุ๋ย ปุ๋ยข้าว
ในการเพิ่มผลผลิตเพื่อสนองกับความต้องการของประชาการโลกที่เพิ่มขึ้น การใส่ปุ๋ยเป็นวิธีการหนึ่งที่จะช่วยเพิ่ม ผลผลิตได้อย่างเด่นชัดในเวลาอันสั้น และปุ๋ยที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย คือ ปุ๋ยเคมีซึ่งปุ๋ยเคมีที่ใช้ในประเทศไทย
ไม่น้อยกว่าร้อยละ 95 นำเข้าจากต่างประเทศ ผลิตโดยใช้วัตถุดิบภายในประเทศเพียงร้อยละ 5 เท่านั้น และปุ๋ยเคมี
ที่นำเข้าหรือผลิตเองในประเทศมีการนำมาใช้กับข้าวมากที่สุด รองลงไปได้แก่ ไม้ผลและไม้ยืนต้น พืชไร่ และพืชผัก ตามลำดับ 
 8
เทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเชิงพาณิชย์
ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย เพราะเป็นพืชที่ใช้บริโภคภายในประเทศและส่งออกจำหน่าย
ทำรายได้ให้แก่ประเทศไทยในปี 2546 82,391 ล้านบาท มีมูลค่าการส่งออกคิดเป็น 10 เปอร์เซ็นต์ของสินค้าเกษตรกรรมที่ส่งออก และมากเป้นอันดับ 2 รองจากยางพาราและผลิตภัณฑ์ โดยมีพื้นที่ปลูกข้าวรวมทั้งประเทศ 66.44 ล้านไร่ จากพื้นที่ทางการเกษตรทั้งสิ้น 131.34 ล้านไร่ คิดเป้น 51 เปอร์เซ้นต์ของพื้นที่เกษตรกรรม ในปี
2545 (ศูนย์สารสนเทศการเกษตร,2547) 
 4 
การปลูกข้าวเพื่อให้ได้ผลผลิตสูง
1.) วงจรชีวิตของต้นข้าว
2.) ความต้องการน้ำของข้าว
3.) ความต้องการธาตุอาหาร (ปุ๋ย) ของต้นข้าวระยะต่างๆ
4.) การเก็บเกี่ยวข้าว
5.) การตากและอบเมล็ดข้าว